نقش رجب از آثار تاریخی دوره ساسانی در استان فارس | فیلم

از پادشاهان ساسانی، نقش برجسته های بسیاری باقی مانده که اغلب آن ها در استان فارس قرار دارند. آن ها برای نمایش قدرت، بزرگداشت مراسمی چون غلبه بر دشمن، تاجگذاری و… دستور نَقر ( کوبیدن و یا حک کردن ) این صحنه ها بر دل صخره ها را صادر می کردند تا همگان بدانند و ببیند قدرت و مرتبه ی شهریاران ساسانی را.

این نقوش بیشتر در حوالی تخت جمشید به تصویر در می آمد، چون شاهان ابتدایی ساسانی از فارس برخاستند و در تلاش بودند تا خود را دودمان هخامنشی منسوب کنند.

یکی از مناطق حاوی این نقوش، نقش رجب در۵۶ کیلومتری شمال شرقی شیراز و در ۳ کیلومتری شمال تخت جمشید می باشد. این منطقه در مسیر تخت جمشید به استخر در سمت راست جاده قرار دارد؛ مسیری که در بیست و پنج قرن پیش، شاهراه ارتباطی شوش به شهر سارد ( پایتخت لیدی ) بوده است.

نقش رجب در دامنه شمالی کوه رحمت، دارای سه صحنه ی حجاری شده از دیهیم‌بخشی (تاج گذاری) به اردشیر بابکان، دیهیم‌بخشی به شاپور اول، شاپور اول و درباریان و یک نقش تک از کرتیر موبد ساسانی است.

در این میان، نقش برجسته متعلق به اردشیر اول ( موسس سلسله ساسانی )، در ضلع شرقی، از دیگر نقوش قدیمی تر است. پدر اردشیر در نبردی اردوان پنجم، شاه اشکانی را شکست داده و بر تخت شاهی می نشیند اما عمرش به او مهلت پادشاهی نداده و تاج و تخت به پسرش اردشیر اول می رسد.

در این نقش در زمینه ای به پهنای چهار متر و نیم و بلندای دو و نیم متر، صحنه دیهیم گیری ( تاجی مخصوص پادشاهان ) اردشیر از اهورامزدا را نشان می دهد. در این حجاری اردشیر در سمت چپ و به صورت نیم رخ به تصویر درآمده، وی کلاهی مزین به یک گوی ( کریمبوس ) بر سر دارد. این نوع کلاه مخصوص شاهان ساسانی است و کسی غیر از آن ها حق استفاده از آن را نداشته اند. آرایش ظاهری اردشیر در این مجلس، شامل مویی کوتاه، گردن بندی در گردن، لباسی بلند و شمشیری برروی پای سمت چپش می باشد. اردشیر برای احترام به اهورامزدا انگشت سبابه ی خود را بلند کرده و با دست راست دیهیم را از اهورامزدا می ستاند.

اهورامزدا در مقابل اردشیر، با شکوهی خاص، تاجی کنگره دار، موهای انبوه بر روی شانه افتاده و گردن بندی ساده، ایستاده و حلقه ی شاهی در دست راست و در دست دیگر برسم ( شاخه ای از درخت مقدس )گرفته؛ اهورا مزدا بالاپوشی بر تن دارد که با یک سنجاق بسته شده و روبانی شبیه روبان دور سر شاهان دارد که از پشت سرش آویزان شده است.  

به غیر از اردشیر و اهورامزدا افرادی دیگر در این مجلس حضور دارند که دو نفر از آن ها در پشت سر اردشیر و دو بانو به همراه اهورامزدا و دو کودک یا انسان کوچک بین اردشیر و اهورامزدا ایستاده اند.

دو نفری که پشت شاه ایران ایستاده اند، اولی یکی از سرداران بزرگ ساسانی است که مگس پرانی را بر سر شاه نگه داشته. وی در تمام نقوش مربوط به اولین شاه ساسانی حضور داشته و او را از روی نقش دو برگ بهم پیوسته روی کلاهش می شناسند. نفر دیگر، شاپور فرزند و ولیعهد شاه می باشد که دست راستش را برای ادای احترام به سمت اردشیر و اهورامزدا بلند کرده و دست چپ را بر روی غلاف شمشیر گذارده، وی نیز موهایی بلند و گردنبندی بر گردن دارد.

کنار اهورامزدا نیز دو بانو از خاندان سلطنتی ایستاده اند که برخی از پژوهشگران آن دو را مادر و همسر اردشیر می دانند.

نقش دو کودک یا دو انسان کوچک در میان شاه و اهورامزدا و زیر حلقه شاهی دیده می شود که یکی از آن ها لباسی ساسانی به تن دارد و مانند دیگران دست راستش را بالابرده، نفر سمت راست نیز گرزی در دست خود نگه داشته. البته این بخش از مجلس، آسیب فراوان دیده و به طور کامل نمیتوان آن را شرح داد. والتر هینس ( عیلام شناس معروف ) نفر سمت چپ را بهرام پسر شاپور یکم ( ۲۳۹ تا ۲۷۰ .م ) و نفر سمت راست را بهرام ایزد جنگ در ایران می داند.

در  نقش رجب، نقش برجسته ی  تاجگذاری شاپور اول سوار بر اسب در قابی به طول تقریبی چهار متر و نیم عرض کمتر از سه متر دیده می شود.

این نقش که یکی از شاهکارهای هنر حکاکی یا پیکرتراشی ساسانی است با تناسب و تعادل مناسبی نقش شده؛ شاپور سوار بر اسبی قوی هیکل و آراسته می باشد و با دست راست خود حلقه شاهی را از اهورامزدای سوار براسب می ستاند. شاپور دست چپش را بر روی قبضه شمشیر گذاشته است. دست های و صورت شاه بسیار آسیب دیده و به خوبی نمی توان اجزای آن را تشخیص داد.

اهورا مزدا در این صحنه با تاج کنگره ای برسر، و گیسوان مجعد و بلند تا روی شانه، با پوششی شبیه به لباس شاپور اول به تصویر در آمده و سوار بر اسبی شبیه به اسب شاپور است.

اگر به نقش نگاه کنید، خواهید دید که صورت و دست هر دو اسب از بین رفته اما هر دو اسب دست چپ خود را بالا برده اند. این نقش برجسته دو سال بعد از تاجگذاری و قبل از پیروی شاه بر امپراطوری روم بر دیواره شمالی نقش رجب، نقر شده است.

 

نقش رجب استان فارس | تگ

این نقوش بیشتر در حوالی تخت جمشید به تصویر در می آمد، چون شاهان ابتدایی ساسانی از فارس برخاستند و در تلاش بودند تا خود را دودمان هخامنشی منسوب کنند. | تگ

 

 

استان فارس | تگ

(۲۲۱)


221
بازدیدها