کاروانسرای گبرآباد در کاشان | فیلم

کاروانسرای گبرآباد در ۲۱ کیلومتری جنوب غربی کاشان و ۲ کیلومتری شمال شرق قمصر قرار گرفته است. پلان این کاروانسرا مربع و از نوع چهار ایوانی با چهار برج در چهار ضلع می باشد .

بنا بر توصیفی که شاردن ، سیاح فرانسوی از این بنا نموده می توان دریافت کتیبه هایی که با استفاده از سنگ و یا احتمالاً کاشی سه طرف جلوخان را زینت می داده اند و به نوعی بیانگر تاریخ ساخت، بانی و معمار بنا بوده به همراه لوحه ی وسط و ستون های مرمری دو طرف درگاه ورودی کنده و ربوده شده است.

اما با توجه به سبک معماری به کار رفته در بنا تاریخ ساخت آنرا می توان به دوره صفویه (شاه عباس اول) نسبت داد. همچنین برخی از سیاحان و خاورشناسان از جمله شخصی به نام اوزلی بنای کاروانسرا را مربوط به زمان شاه عباس اول دانسته و ساختمان را به «میرصابر» نامی که بانی یا معمار آن بوده، نسبت داده است و این خود تا حد زیادی موید مطلب فوق می باشد 

ورودی کاروانسرا با سردر عظیمی در ضلع شمالی آن خودنمایی می کند. بر روی جرزهای دو طرف سردر طاقنماهایی در دو اشکوب (دو طبقه) ایجاد شده که به سردر شکوه و جلوه خاصی بخشیده است علاوه بر این بر روی دیوار ضلع شمالی نیز در فواصل معین از یکدیگر طاقنماهای تزئینی ایجاد کرده اند.

معمار بنا، تمام توجه خود را معطوف به سردر ورودی بنا کرده به طوری که در قسمت داخلی پوشش نیمه گنبدی سردر، با رسمی بندی بسیار زیبا و با ترکیب آجر و کاشی های آبی ، زرد و سیاه رنگ در قالب طرح های هندسی لوزی، مربع و غیره به تزئین این قسمت از بنا پرداخته است و از همین شیوه برای تزئین داخل لچکی ها بهره برده است.علاوه بر این بر روی دیوار ضلع شمالی بنا و در فواصل معین از یکدیگر طاقنماهایی ایجاد نموده اند که در کل وجود سردر عظیم با تزئینات فوق الذکر و طاقنما ها بر روی دیوارهای دو طرف سردر، ضلع شمالی بنا را به جهت کاربرد عناصر تزئینی نسبت به سایر بخش های کاروانسرا متمایز تر کرده است.

دروازه ورودی کاروانسرا دارای دو لنگه در چوبی بزرگ به ضخامت تقریبی ۶-۷ سانتی متر می باشد که به دلیل بزرگی، درها فاقد چهار چوب می باشند و هر لنگه در بر روی یک پاشنه سنگی می چرخد. برای بستن در کاروانسرا از طرف داخل یک عدد کلون چوبی ضخیم و ساده به صورت چفت و کشوئی تعبیه شده است. نکته قابل ذکر آنکه بر روی زوار یکی از لنگه درهای مذکور عبارت «عمل محمد علی کارگر» کنده شده است که در واقع این نوشته حاکی از آن است که درها به احتمال زیاد توسط شخص نامبرده ساخته شده اند. بعد از دروازه ورودی ، سرسرا قرار دارد که به شکل مستطیل و پوشش آن به صورت یک گنبد کم خیز بر روی ۱۶ ترنبه کوچک کلاسیک ایجاد شده است. قسمتی که تشکیل عرقچین را می دهد نیز به همین نحو تا زیر تاج که از ۱۶ طاقی کوچک به وجود آمده به سمت بالا امتداد پیدا کرده است.

کارهای بنایی که از پایه های طاق (پاکار) آغاز شده به نحوی طرح ریزی کرده اند که به راحتی در یک سطح به دایره قاعده ترنبه ها می رسند.برای دسترسی به بالاخانه و پشت بام بنا ، دو رشته پلکان به صورت قرینه در دو طرف سرسرا ساخته اند. همچنین در همین قسمت صفه های بزرگی قرار دارند که در قسمت بالای آنها غرفه هایی وجود دارد که از طریق سه دهانه نور دهلیزی را که در سمت چپ سرسرا قرار دارد را تأمین می کند.

این دهلیز با دو سالن که در طول قرار دارند مرتبط می باشد . یکی از سالن ها دارای محل کوچکی است که آنرا در داخل بدنه ضخیم دیوار بوجود آورده اند . اینگونه به نظر می رسد که سالن های مذکور برای اقامت همراهان و یا به احتمال زیاد پستوئی برای دکان بازرگانان به شمار می رفته است یکی دیگر از سالن ها نیز احتمالاً انباری جهت ذخیره علوفه حیوانات بوده است.

(۱۵۱)


151
بازدیدها